Αφήστε τα παιδιά να αποτύχουν – ertnews.gr

Ένας καθηγητής, σε ιδιωτικό λύκειο στη Βοστώνη των ΗΠΑ, διηγήθηκε πως μια μητέρα τον επισκέφθηκε για να συζητήσουν τον βαθμό της κόρης της. Δεν είχε αποτύχει. Είχε πάρει Β. Σε ένα απαιτητικό μάθημα.

Για τη μητέρα, όμως, αυτός ο βαθμός δεν ήταν απλώς μια επίδοση. Ήταν κάτι που έβλεπε ως «λεκέ» σε ένα κατά τα άλλα άψογο απολυτήριο. Ένα πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί. Ρώτησε εάν υπάρχει τρόπος να βελτιωθεί, εάν μπορεί να δοθεί μια επιπλέον εργασία, εάν αυτός ο βαθμός θα επηρεάσει το μέλλον της. Ο καθηγητής προσπάθησε να εξηγήσει ότι ένα Β σε ένα δύσκολο μάθημα δεν είναι αποτυχία. Ότι ίσως αυτή η εμπειρία να είναι χρήσιμη. Η αντίδραση της μητέρας έδειξε πολλά. Δεν ανησυχούσε μόνο για τον βαθμό. Ανησυχούσε για το πώς θα αντέξει το παιδί της εκείνο που θεωρούσε αποτυχία.

Φαίνεται ότι οι γονείς σε άλλες χώρες δεν είναι τόσο διαφορετικοί όσο νομίζουμε. Αυτό που αλλάζει είναι τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους για να παρεμβαίνουν. Το παράδειγμα, γνώριμο στους περισσότερους, αποτυπώνει ένα παράδοξο της σύγχρονης γονεϊκότητας: προσπαθώντας να προστατεύσουν τα παιδιά από κάθε ίχνος αποτυχίας, τα αφήνουν απροετοίμαστα για την πραγματική ζωή.

Σχετικό θέμα: FAFO γονεϊκότητα: αφήνοντας τα παιδιά να μάθουν με τον σκληρό τρόπο

Εδώ και χρόνια, γονείς και ψυχολόγοι συζητούν πόση υποστήριξη είναι υπερβολική. Όμως σήμερα η πίεση μοιάζει διαφορετική. Σε έναν κόσμο γεμάτο άγχος, η εντατική γονεϊκότητα έχει γίνει ακόμη πιο απαιτητική. Ορισμένοι γονείς καταφεύγουν σε όλο και πιο σύνθετους τρόπους για να ελέγξουν τη ζωή των παιδιών τους. Δίνουν υπερβολική έμφαση στους καλούς βαθμούς. Προσπαθούν να χτίσουν την αυτοεκτίμηση των παιδιών τους αποφεύγοντας κάθε απογοήτευση. Και οργανώνουν προσεκτικά φροντιστήρια και δραστηριότητες για να τους εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον

Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που οι έφηβοι κάνουν τα πρώτα τους βήματα προς την ανεξαρτησία.

Να «εμβολιάζουμε» τα παιδιά με μικρές δόσεις αποτυχίας

Πολλοί γονείς, πιθανότατα χωρίς να το συνειδητοποιούν, μαθαίνουν στα παιδιά τους να φοβούνται το λάθος. Όμως η εμπειρία της αποτυχίας και η ικανότητα να ανακάμπτει κανείς από αυτήν είναι βασικές προϋποθέσεις για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία και, κυρίως, για την ψυχική υγεία.

Για να το εξηγήσουμε, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια αναλογία από την ανοσολογία και την έννοια της «επίκτητης ανοσίας», δηλαδή την ικανότητα του οργανισμού να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει απειλές που έχει ήδη συναντήσει. Για χρόνια, η λογική ήταν ότι η αποφυγή κάθε πιθανής απειλής προστατεύει. Ωστόσο, στην πράξη φάνηκε ότι όταν ο οργανισμός δεν εκτίθεται καθόλου, δεν μαθαίνει πώς να αντιδρά. Αντίθετα, η σταδιακή έκθεση σε ελεγχόμενες συνθήκες βοηθά να αναπτυχθεί αυτή η ικανότητα. Κάπως έτσι λειτουργούν και τα εμβόλια. Ο οργανισμός έρχεται σε επαφή με μια ήπια μορφή μιας απειλής και μαθαίνει πώς να την αντιμετωπίζει. Με απλά λόγια, μαθαίνει μέσα από την εμπειρία.

Ίσως, λοιπόν, να χρειάζεται να «εμβολιάζουμε» τα παιδιά με μικρές δόσεις αποτυχίας.

Η αποτυχία φαίνεται να λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο. Είναι προς όφελος του παιδιού να έρχεται από νωρίς σε επαφή με διαχειρίσιμες δυσκολίες, ώστε να αναπτύσσει αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «ανοσία στην αποτυχία», δηλαδή τα ψυχολογικά «αντισώματα» που του επιτρέπουν να αντέχει τις απογοητεύσεις χωρίς να καταρρέει.

Αυτό απαιτεί εξάσκηση. Την εμπειρία του να αντιμετωπίζει εμπόδια και να συνεχίζει. Δεν μπορεί κανείς να μάθει την επιμονή εάν δεν έχει χρειαστεί να επιμείνει.

Το δώρο της αποτυχίας

Η Αν Σ. Μάστεν (Ann S. Masten), αναπτυξιακή ψυχολόγος, περιγράφει την ανθεκτικότητα ως «συνηθισμένη μαγεία», αποτέλεσμα φυσιολογικών αναπτυξιακών διαδικασιών και όχι σπάνιων ικανοτήτων. Όμως αυτές οι διαδικασίες απαιτούν την ικανότητα διαχείρισης του στρες.

Όταν τα παιδιά προστατεύονται συνεχώς από καθημερινές δυσκολίες, δεν εξασκούνται σε αυτό. Και όταν αργότερα βρεθούν μπροστά σε μεγαλύτερες απογοητεύσεις, μπορεί να δυσκολευτούν να τις αντέξουν. Οι συνέπειες φαίνονται συχνά στην ψυχική υγεία. Όταν ένα παιδί δεν έχει μάθει να διαχειρίζεται μικρές απογοητεύσεις, ακόμη και μια δυσκολία της καθημερινότητας μπορεί να μοιάζει δυσανάλογα μεγάλη.

Δεν θα ξεχάσω την κόρη μιας φίλης μου, ένα νέο κορίτσι που είχε πάθει υστερία όταν ο φίλος της είπε ότι θέλει να χωρίσουν. Δεν ήταν μόνο ο χωρισμός. Ήταν ότι δεν είχε τα εφόδια να τον αντέξει.

Κι έτσι, μια εμπειρία που είναι μέρος της ζωής μετατρέπεται σε κάτι που μοιάζει αβάσταχτο. Αυτό συμβαίνει όταν τα παιδιά δεν έχουν προλάβει να αναπτύξουν «ανοσία στην αποτυχία». Δεν έχουν μάθει ότι η απογοήτευση αντέχεται, ότι τα λάθη διδάσκουν και ότι οι δυσκολίες περνούν.

Πώς καλλιεργείται η ανθεκτικότητα στα παιδιά

Το πρώτο βήμα είναι να αντισταθούν στην παρόρμηση να τα «σώσουν». Κάθε παρέμβαση περνά το ίδιο μήνυμα: «Δεν μπορείς να τα καταφέρεις μόνος σου». Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα αφήνουν μόνα τους. Σημαίνει ότι είναι δίπλα τους, αλλά τους δίνουν χώρο να δοκιμαστούν.

Σχετικό θέμα: Τα 7 στοιχεία της ψυχικής ανθεκτικότητας- Πώς μπορούν να τα αποκτήσουν τα παιδιά

Οι γονείς μπορούν επίσης να δείξουν ότι η αποτυχία είναι μέρος της ζωής. Να μιλούν για τα δικά τους λάθη. Έρευνες του Άλμπερτ Μπαντούρα (Albert Bandura) δείχνουν ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν παρατηρώντας τους άλλους. Τo παιδί δεν ακολουθεί μόνο οδηγίες. Αντιγράφει στάσεις και αντιδράσεις. Όταν βλέπει πώς ένας ενήλικας αντιμετωπίζει μια δυσκολία, διαμορφώνει τη δική του στάση απέναντι σε αυτήν.

Ίσως το πιο σημαντικό είναι να εξετάσουμε τη δική μας σχέση με την αποτυχία. Συχνά, εμείς, είμαστε εκείνοι οι οποίοι φοβόμαστε ότι ένα λάθος μπορεί να καθορίσει το μέλλον του παιδιού. Η εμπειρία όμως δείχνει το αντίθετο. Όταν μαθαίνουμε να ξεπερνάμε δυσκολίες, γινόμαστε πιο ανθεκτικοί.

Σχετικό θέμα: Μήπως ανήκετε στα «παιδιά αγριολούλουδα»;

Όταν αφήνουμε τα παιδιά να ξεπερνούν εμπόδια μόνα τους, τους δίνουμε κάτι πολύ ουσιαστικό. Την πίστη ότι μπορούν να ξανασηκωθούν και να συνεχίσουν.

Όπως επισημαίνει και ο καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, Μάικλ Σαντέλ (Michael Sandel), στο βιβλίο του «Η τυραννία της αξίας» (The Tyranny of Merit), έχουμε μάθει να συνδέουμε την αξία του ανθρώπου με την επιτυχία του. Ωστόσο, η επιτυχία, επισημαίνει, δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ατομικής προσπάθειας και ταλέντου. Διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες: την κοινωνική αφετηρία, τις ευκαιρίες που προσφέρει μια δαπανηρή εκπαίδευση, τα δίκτυα γνωριμιών και τις οικογενειακές επαφές. Και, κυρίως, από αυτό που πολλοί θα ονόμαζαν θεία χάρη, δηλαδή από ευνοϊκές συγκυρίες που δεν εξαρτώνται από εμάς.

Ίσως, λοιπόν, το πιο σημαντικό που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά δεν είναι να τα προστατεύσουμε από κάθε αποτυχία.
Αλλά να τους μάθουμε ότι μπορούν να συνεχίσουν, ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως τα είχαν φανταστεί.

Με πληροφορίες από: The Atlantic , RS

Όλες οι Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο,  στο ertnews.gr

Διάβασε όλες τις ειδήσεις μας στο Google
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου (όχι αυτολεξεί) ή μέρους αυτών μόνο αν:
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος

Σχετικά άρθρα:

Προφυλακίστηκε ο 72χρονος παράγοντας και προπονητής βόλεϊ ομάδας του Λαυρίου για ασέλγεια σε βάρος μιας 16χρονης Ο Τρέβορ Νόα λέει «αντίο» στα Grammy από τη θέση του παρουσιαστή – ertnews.gr Σε εξέλιξη το σχέδιο ασφάλειας νερού μετά τη θετική γνωμοδότηση της Ε.Υ.Δ. προγράμματος «Ήπειρος» – ertnews.gr Τι γνωρίζουμε για τον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ στο Ιράν, μετά την αναφορά ότι βλήμα χτύπησε τις εγκαταστάσεις του